به گزارش مرکز ارتباطات و اطلاع‌رسانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، نشست خبری ارائه فعالیت‌ها، دستاوردها و برنامه‌های آینده بنیاد ملی علم ایران با حضور علی محمد سلطانی رئیس این بنیاد برگزار شد.

رئیس بنیاد ملی علم ایران در این نشست اظهار داشت: بنیاد ملی علم ایران که دو سال پیش نام خود را از صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران کشور تغییر داده است، رسالت خود را حمایت از پژوهش تعریف می‌کند.

سلطانی، با بیان این‌که پژوهش مانند یک درخت گردو نیازمند توجه و حمایت در طولانی‌مدت است، عنوان کرد: بهره‌مندی از درخت گردو، به یک سرمایه‌گذاری بلندمدت نیاز دارد و نباید از بنیاد انتظار کارهای زودبازده داشت. به همین ترتیب پژوهش‌های مرز دانش، توسعه‌گرا و مسأله‌محور نیز باید در یک فرآیند منسجم و طولانی‌مدت مورد حمایت قرار بگیرند.

وی تأکید کرد: پژوهش‌های مورد حمایت بنیاد باید به یکی از سه رکن اقتصاد، اجتماع و حکمرانی متصل باشند؛ به این معنا که پژوهش‌ها باید یا منجر به تولید ثروت و تأثیرگذاری اقتصادی شوند، یا به حل مسائل مردم و جامعه کمک کنند، و یا محتوای لازم برای تصمیم‌گیری دولتمردان را فراهم آورند. حمایت‌های بنیاد ملی علم باید این تأثیرات را در زمانی میان‌مدت و بلندمدت داشته باشد.

رشد 40درصدی بودجه بنیاد ملی علم ایران

سلطانی در ادامه ضمن گرامیداشت هفته دولت، به تبیین عملکرد یک‌ساله بنیاد در دولت چهاردهم پرداخت و اظهار داشت: در یک سال اخیر معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، حمایت بسیار خوبی از بنیاد ملی علم ایران داشته است، به طوری که ردیف بودجه ۱۴۰ میلیارد تومانی بنیاد، با حمایت معاونت افزایش داشته، به طوری که چند برابر آن یعنی ۶۰۰ میلیارد تومان توسط معاونت علمی و فناوری برای بنیاد در نظر گرفته شده و در صورت وجود ظرفیت تا هزار میلیارد تومان قابل ارتقا است.

وی افزود: تعداد طرح‌هایی که در بنیاد ملی علم ایران تصویب شده، رشد نسبتاً خوبی داشته و میزان حمایت از این طرح‌ها نیز ۴۰ درصد افزایش داشته است؛ در بازه زمانی اول شهریور ۱۴۰۲ تا اول شهریور ۱۴۰۳، بنیاد ۵۳۰ میلیارد تومان طرح مصوب شده، در حالی که این رقم در سال قبل آن، ۳۰۲ میلیارد تومان بوده که نشان‌دهنده ۴۰ درصد افزایش است.

رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به بهبود روند بررسی و ارزیابی طرح‌های ارسالی، عنوان کرد: سرعت تعیین تکلیف طرح‌هایی که اعضای هیئت علمی ارسال می‌کنند، خوشبختانه در یک سال گذشته بهتر شده و زمان آن از ۱۰۶ روز در سال قبل، به ۹۰ روز کاهش یافته است. این مدت زمان برای بنیادهای علم دنیا زمان خوبی است و بین سه تا شش ماه اعلام می‌شود.

وی افزود: یک اقدام بسیار مؤثر که در این یک سال انجام شد، حذف امضای فیزیکی قراردادهای استادان و پژوهشگران بود که کاملاً به صورت دیجیتال انجام می‌شود و زمان آن را کوتاه کرده است: این زمان پس از تصویب طرح، که در گذشته به طور متوسط ۲۵ روز طول می‌کشید، اکنون می‌تواند در لحظه، توسط دو طرف امضا شود.

رئیس بنیاد ملی علم ایران به پراکندگی فعالیت‌های بنیاد در استان‌های کشور اشاره کرد و با نمایش اطلاعات هفت سال گذشته، افزود: سه مؤلفه تعداد طرح‌های ارسال شده، تعداد طرح‌های تصویب شده و نرخ پذیرش را مورد بررسی قرار گرفت و نتیجه این شد که متوسط نرخ پذیرش طرح‌ها از کل کشور ۳۴.۶ درصد است، اما استان‌های زنجان با ۴۵.۱ درصد، همدان با ۴۰.۶ درصد و هرمزگان با ۳۸.۲ درصد نرخ پذیرش بالاتری دارند.

سلطانی، با تأکید بر این‌که استان تهران با ۳۷.۱ درصد پذیرش، بالاترین رتبه در میزان حمایت نبوده است، افزود: البته تعداد اعضای هیئت علمی در استان‌ها متفاوت است و این مقایسه با هدف بررسی پوشش سراسری کشور و تلاش برای در نظر گرفتن شرایط سهل‌تر در داوری برای استان‌های کم‌برخوردار انجام شد. این بررسی نشان داده، همچنان برخی از استان‌ها جای کار دارند و دانشگاه‌هایشان به اندازه کافی فعال نشده‌اند.

وی در ادامه به هدفمندی پژوهش‌ها اشاره کرد و توضیح داد: در بنیاد ملی علم ایران این هدفمندی با اعلام فراخوان‌ها انجام می‌شود. اعضای هیئت علمی در هر موقعی می‌توانند طرحی را برای بنیاد ارسال کنند، اما بیش‌تر حمایت‌ها بر اساس فراخوان است که به دلیل شرایط خاص سال جاری تصمیم گرفته شد فراخوان‌هایی که قرار بود تا آخر سال اعلام شوند، در یک مقطع چهار ماهه از مرداد تا آبان اعلام شوند تا شتابی در انجام پژوهش در کشور ایجاد شود.

وی به برخی از فراخوان‌ها و رویدادهای اخیر بنیاد ملی علم ایران اشاره کرد و گفت: از جمله فراخوان‌های اخیر می‌توان به فراخوان شب علم، زیست‌فناوری پزشکی، دروس آموزشی هوش مصنوعی، محصولات بدیع و نوظهور، پزشکی دقیق و دو فراخوان در حوزه علوم انسانی و معارف دینی اشاره کرد.

سلطانی در ادامه از نقش جدید بنیاد ملی علم ایران در حمایت از دانشجویان دکترا و محققان پسادکترا گفت و افزود: حمایت از رساله‌های دکترا در سال جاری افزایش یافته و برای هر رساله، مبلغ ۲۸۸ میلیون تومان، یعنی ماهیانه ۱۲ میلیون تومان برای دانشجو به مدت دو سال و ۶۰ میلیون تومان برای خرید مواد و تجهیزات در نظر گرفته شده است. همچنین برای هر محقق پسادکترا، ۲۸۸ میلیون تومان به طور میانگین ماهیانه ۲۴ میلیون تومان در یک سال و ۱۲۰ میلیون تومان گرنت برای خرید مواد و تجهیزات اختصاص داده شده است.

رئیس بنیاد ملی علم ایران، در ادامه تأکید کرد: این حمایت‌ها می‌تواند انگیزه دانشجویان برای ادامه تحصیل در داخل کشور را افزایش دهد؛ در حوزه‌هایی که در برنامه هفتم توسعه به عنوان اولویت اعلام شده‌اند، رساله‌های دکترا به عنوان «رساله‌های پیشرو» تعریف شده و مبلغ حمایت از آن‌ها به ۴۰۰ میلیون تومان برای دانشجو و ۱۰۰ میلیون تومان گرنت برای خرید مواد و تجهیزات افزایش می‌یابد. در یک سال گذشته، مجموع حمایت از رساله‌های دکترا و پسادکترا به ۷۵۰ طرح رسیده است.

وی همچنین به هفت کارکرد بنیاد ملی علم ایران اشاره کرد و توضیح داد: این نهاد نتایجی چون پویایی جامعه علمی، آثار و انتشارات علمی، انتقال مفاهیم علمی به مردم، تولید فناوری‌ها و محصولات پایه، حل مسائل و اولویت‌های جامعه و دیپلماسی علمی و همکاری‌های بین‌المللی را ایجاد می‌کند.

سلطانی در ادامه با بیان این‌که زیرساخت و حمایت از توسعه و تجاری‌سازی در حوزه‌های کوانتوم، هوش مصنوعی و میکروالکترونیک توسط ستادهای معاونت علمی فراهم می‌شود، افزود: در عین حال، بنیاد ملی علم ایران از طرح‌های پژوهشی و آموزشی در این حوزه‌ها حمایت می‌کند. در حوزه کوانتوم، اواخر سال گذشته ۱۶ درس مصوب شد که از اول مهر در ۱۲ دانشگاه ارائه خواهد شد و یک فراخوان نیز برای پنج طرح کوانتوم اعلام شد.

وی به حمایت بنیاد ملی علم، از تدریس سرفصل‌های آموزشی در حوزه هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت: مورد هوش مصنوعی نیز فراخوان دروسی اعلام شده که بیش از صد طرح ورودی داشته و تعدادی از آن‌ها برای مهرماه و بیش‌تر برای نیم‌سال دوم آماده خواهند شد. هر سه این حوزه‌ها جزو «حوزه‌های پیشرو» هستند و حمایت از رساله‌های دکترا در آن‌ها ۴۰۰ میلیون تومان است.

سلطانی با تأکید بر این‌که بنیاد ملی علم، از همه حوزه‌های علمی شامل علوم پایه، فنی مهندسی، کشاورزی، پزشکی، علوم انسانی، اجتماعی و هنر، و معارف دینی طرح پژوهشی می‌پذیرد، اعلام کرد: حدود ۱۱ درصد حمایت‌های بنیاد از علوم‌انسانی بوده و از پژوهشگران رشته‌های هنر نیز طرح دریافت می‌شود، هرچند که استقبال آنان کم بوده است. در هفت سال اخیر ۳۰۹ طرح در حوزه هنر دریافت شده که ۱۱۶ طرح آن تصویب شده است.

وی در مورد همکاری‌های بین‌المللی گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد حداقل ۷۰ کشور، نهادی مشابه بنیاد ملی علم دارند و بنیاد ملی علم ایران نیز عضو شبکه «شورای تحقیقات جهانی» است. بودجه بنیاد در ایران به نسبت کشورهای دیگر بسیار پایین‌تر است، هرچند که معاونت علمی در سال جاری کمک بسیار خوبی را از بنیاد ملی علم ایران صورت داده است.

رئیس بنیاد ملی علم ایران، در ادامه به اولویت‌های برنامه هفتم توسعه اشاره کرد و گفت: در ماده ۹۷ این قانون شش حوزه شامل هوش مصنوعی، کوانتوم، زیست‌مهندسی، مواد و ساخت پیشرفته، ریزفناوری و ریزالکترونیک، و علوم شناختی به عنوان اولویت‌های بخش علم مشخص شده‌اند و فراخوان‌های بنیاد نیز در این حوزه‌ها با حمایت‌های بیش‌تر ارائه می‌شود.

سلطانی، در مورد فرآیند داوری گفت: طرح‌ها پس از دریافت، در کارگروه مرتبط ارزیابی اولیه شده و برای حداقل سه داور ارسال می‌شود؛ نتایج داوری ثبت می‌شود و با توجه به آن‌ها تصمیم نهایی اتخاذ خواهد شد.

رئیس بنیاد ملی علم ایران، با اشاره به سیزدهم شهریورماه روز علوم پایه، بر حمایت‌های بنیاد از این حوزه، تأکید کرد و گفت: علوم پایه ریشه تمامی علوم است و در تمام دنیا، کشورها حمایت‌های ویژه‌ای را از پژوهش‌های علوم پایه صورت می‌دهند که بنیاد ملی علم ایران به عنوان متولی حمایت از پژوهش‌های مرز دانش، این موضوع را در اولویت قرار داده است.